Mensen geboren in 1990 en 1991 behoren tot de laatste cohorten van generatie Y, op de grens met generatie Z. Die tussenpositie zorgt voor een onderscheidend sociologisch profiel, dat vaak ondergesneeuwd raakt in de brede portretten van millennials. De kenmerken van deze microcohort hebben minder te maken met persoonlijkheidstrekken dan met een specifieke historische en economische context die mensen in dezelfde levensfase deelden.
Cohorteffect en periode-effect: waarom het geboortejaar niet volstaat
De grenzen tussen generaties verschillen per theoretisch kader. Sommige onderzoekers laten generatie Y halverwege de jaren 1990 eindigen, anderen al in 1995. Mensen geboren in 1990-1991 vallen binnen alle classificaties, maar een waargenomen verschil kan voortkomen uit leeftijd, de tijdsperiode of de cohort. Psychologisch onderzoek maakt onderscheid tussen deze drie effecten. Wie ze door elkaar haalt, schrijft een generatie toe wat eigenlijk door de omstandigheden wordt bepaald.
Zo ervaart iemand die in 1990 is geboren en rond 2012-2013 de arbeidsmarkt betreedt niet dezelfde werkelijkheid als een millennial uit 1982 die vóór de financiële crisis aan het werk ging. Blootstelling aan een economische neergang aan het begin van de loopbaan kan langdurige gevolgen hebben voor het werkgedrag, zonder dat dit gedrag een intrinsieke eigenschap van de cohort is.
Om de generatie van mensen geboren in 1990 en 1991 te typeren, moet je het geboortejaar dus koppelen aan het precieze moment waarop bepaalde gebeurtenissen hen troffen: de overgang naar de middelbare school, de eerste smartphone en de eerste baan.
De loopbaan van dertigers geboren in 1990-1991 in Frankrijk
Het moment waarop iemand aan het werk gaat, is een betrouwbaarder kenmerk dan het generatielabel. Mensen geboren in 1990-1991 rondden hun vervolgopleiding (als ze die hebben gevolgd) tussen 2012 en 2016 af, in een periode waarin de Franse arbeidsmarkt nog altijd onder druk stond.
Diploma en loopbaan
Loopbanen verschillen sterk naargelang het opleidingsniveau. Uit cijfers van INSEE blijkt dat de kansen op werk aanzienlijk uiteenlopen voor mensen die het onderwijs verlaten met een CAP, een licence of een master. Een uniform werkgedrag (zoals de voorkeur voor freelancewerk of afkeer van hiërarchie) toeschrijven aan een hele cohort doet geen recht aan die verschillen.
Daarnaast zijn in Frankrijk arbeidsvormen als duaal leren en micro-ondernemerschap in opmars. Deze structurele ontwikkelingen raken de huidige dertigers, maar zijn het gevolg van veranderingen in de tijd, niet van een generatievoorkeur.
De houding tegenover een vast contract en loondienst
In analyses voor een breed publiek zien we vaak de bewering dat millennials een vast contract afwijzen. Voor mensen geboren in 1990-1991 ligt de werkelijkheid genuanceerder:
- Door de economische omstandigheden kregen ze later toegang tot een vast contract, waardoor perioden met tijdelijke contracten en uitzendwerk aan het begin van hun loopbaan automatisch langer duurden
- Micro-ondernemerschap bood niet alleen een bewuste keuze, maar ook een vangnet, met name in de dienstensector en de digitale sector
- Het gebruik van duaal leren nam in deze periode toe. Dat veranderde de manier waarop mensen hun loopbaan begonnen, zonder dat dit wijst op afwijzing van traditioneel werk in loondienst
De omgang met digitale technologie: de laatste analoge gebruikers
Mensen geboren in 1990-1991 delen een kenmerkende context: zij zijn de laatste cohort die een jeugd zonder algemeen beschikbare internetverbinding thuis heeft meegemaakt. Tijdens hun basisschooltijd hadden ze geen eigen scherm. Ze kregen toegang tot internet op de middelbare school, vaak via een gedeelde gezinscomputer.
Deze volgorde van digitale adoptie onderscheidt hen zowel van oudere millennials (geboren in de jaren 1980, die internet op de universiteit of op het werk ontdekten) als van generatie Z, die al vanaf jonge leeftijd met aanraakschermen in aanraking kwam.
De digitale transitie van dichtbij meegemaakt
Van sms naar smartphone, van MSN Messenger naar sociale media en van cd naar streaming: deze cohort maakte elke digitale transitie mee op een leeftijd waarop ze de verandering kon begrijpen. Mensen geboren in 1990 waren ongeveer zeventien toen smartphones in Frankrijk gemeengoed werden. In enkele jaren maakten ze de overstap van downloadcultuur naar abonnementen.
Daardoor zijn ze digitaal net zo vaardig als generatie Z, maar hebben ze ook herinneringen aan gebruiksvormen van vóór het digitale tijdperk die generatie Z niet heeft. Op het werk vertaalt zich dat in het vermogen om soepel tussen analoge en digitale hulpmiddelen te schakelen.
Waarden en culturele referentiepunten van mensen geboren in 1990-1991
In populairwetenschappelijke artikelen worden millennials vaak allerlei waarden toegeschreven, zoals de behoefte aan zingeving en feedback en de wens om flexibel te werken. Deze beweringen zijn zelden gebaseerd op solide longitudinale gegevens. Voorzichtigheid is geboden: wat als een generatiekenmerk wordt omschreven, kan een leeftijdseffect zijn (dertigers uit elke periode stellen vragen bij hun loopbaan) of een periode-effect (de pandemie veranderde de houding tegenover werk bij alle leeftijdsgroepen).
Wat we met meer zekerheid kunnen vaststellen, is een gedeelde basis van referentiepunten:
- Hun socialisatie tijdens de tienerjaren werd gekenmerkt door de aanslagen van 11 september (ze waren toen tien of elf jaar oud), een bepalende gebeurtenis voor hun omgang met nieuws en geopolitiek
- Ze werden volwassen rond de financiële crisis van 2008 en de gevolgen daarvan voor de arbeidsmarkt
- Ze kwamen al vroeg in aanraking met het debat over klimaatverandering. Dat vormt hun politieke denkkader, maar leidt niet noodzakelijk tot een uniform gedrag
De term ‘zillennial’, die is ontstaan om mensen te beschrijven die tussen het einde van de jaren 1980 en het midden van de jaren 1990 zijn geboren, geeft deze tussenpositie goed weer. Mensen geboren in 1990-1991 herkennen zich deels in de codes van millennials en deels in die van generatie Z, zonder zich volledig met een van beide groepen te vereenzelvigen.
Om de kenmerken van een cohort geboren in 1990-1991 te herkennen, moet je de verleiding weerstaan om een standaardportret te schetsen. De economische, technologische en geopolitieke context waarmee mensen op cruciale momenten in hun leven te maken kregen, biedt een betrouwbaarder interpretatiekader dan lijstjes met eigenschappen die aan een letter van het alfabet worden gekoppeld. Deze microgeneratie wordt minder gekenmerkt door een gedeeld temperament dan door een reeks gebeurtenissen die mensen op hetzelfde moment in hun levensloop meemaakten.
