De buxusmot (Cydalima perspectalis) is inmiddels in alle metropolitane departementen aanwezig. Deze uit Azië afkomstige vlinder kan tot drie keer per jaar voortplanten, en zijn rupsen kunnen een hele struik binnen enkele dagen kaalvreten. Sinds 1 januari 2019 hebben amateur-tuiniers geen toestemming meer om synthetische chemische pesticiden te gebruiken, wat de opties beperkt tot biocontroleproducten, producten met een laag risico of die zijn toegestaan in de biologische landbouw.
Buxusmot of schimmel: de diagnose die de meeste tuiniers overslaan
Een buxus die geel of zwart wordt, is niet per se aangevallen door de buxusmot. Verschillende pathogene schimmels veroorzaken visueel vergelijkbare symptomen: verkleurd loof, bladval, dorre takken. Behandelen met biologische insecticiden voor een schimmelprobleem is tijd- en geldverspilling.
De eerste reflex is om enkele bladeren om te draaien. De rupsen van de buxusmot laten kenmerkende sporen achter: witte zijden draden, donkergroene uitwerpselen en van binnenuit aangetaste bladeren. Bij afwezigheid van deze aanwijzingen is het probleem waarschijnlijk van schimmelige oorsprong en vereist het een vochtigheidsbeheer, een sanitaire snoei en eventueel een toegestane schimmelbestrijdingsmiddel.
Het verwarren van de twee plagen leidt tot ongeschikte behandelingen. Een betrouwbare visuele diagnose gaat aan elke behandeling vooraf, en deze handeling kost minder dan een minuut per struik. Wanneer de buxusmot goed wordt geïdentificeerd, wordt het mogelijk om de buxusmot te bestrijden met de juiste producten op het juiste moment.
Pheromoonvallen voor de buxusmot: een hulpmiddel voor monitoring, geen behandeling
Pheromoonvallen trekken mannelijke vlinders aan met capsules die de chemische signalen van de vrouwelijke vlinders nabootsen. Hun rol is beperkt tot het detecteren van vluchten, niet tot het elimineren van populaties.
Pheromoonvallen dienen om pieken in de vlucht te detecteren, niet om een infestatie te elimineren. Het vangen van enkele tientallen vlinders vermindert de eierafzetting niet significant, aangezien een enkele vrouwelijke vlinder honderden eieren legt. Deze vallen maken het echter mogelijk om het begin van elke generatie te herkennen en de inspectie van de buxus op het meest relevante moment te plannen.
De werkelijke waarde van de val ligt dus vóór de behandeling:
- Installeer de val aan het begin van de lente om de eerste vlucht van volwassen vlinders te vangen.
- Controleer wekelijks de vangsten en inspecteer het loof zodra hun aantal aanzienlijk toeneemt.
- Start een biologische behandeling in de dagen na het verschijnen van de jonge rupsen, wanneer ze minder dan enkele centimeters meten en kwetsbaar zijn.
Een pheromoonval zonder opvolging of aanvullende behandeling biedt geen bescherming voor de buxus. Het is een sensor, geen remedie.
Bacillus thuringiensis tegen de buxusmot: voorwaarden voor effectiviteit en beperkingen
Bacillus thuringiensis (Bt) blijft de referentietreatment voor particulieren. Deze bacterie produceert een toxine die het spijsverteringssysteem van de rupsen vernietigt na inname. Het product is toegestaan in de biologische landbouw en heeft de vermelding “Gebruik toegestaan in de tuin”.
Behandelvenster en toepassing
De Bt werkt alleen op jonge rupsen in de actieve voedingsfase. Spuiten op al grote rupsen of op poppen levert bijna niets op. De behandeling gebeurt bij voorkeur ‘s avonds, omdat de bacterie snel afbreekt onder UV-stralen.
De spuitbeurt moet het binnenste van het loof bereiken. Buxussen die in bol of topiaire vorm zijn gesnoeid, vormen een compacte massa: de rupsen voeden zich in het hart van het loof, waar het product het slechtst doordringt. Handmatig takken uit elkaar trekken tijdens de toepassing verbetert de dekking.
Wat de Bt niet doet
De Bt richt zich op de lepidoptera, niet alleen op de buxusmot. Andere rupsen van vlinders die op naburige planten aanwezig zijn, kunnen ook worden getroffen. Dit aspect verdient aandacht als de tuin soorten herbergt die men wil behouden.
Bovendien heeft de Bt geen blijvende preventieve werking. Het degradeert binnen enkele dagen en elke nieuwe golf van rupsen vereist een nieuwe toepassing. Met twee tot drie generaties per jaar strekt de behandelingskalender zich uit van de lente tot de herfst.
Handmatige beheersing en seizoensgebonden opvolging van besmette buxussen
Handmatig verwijderen van rupsen, cocons en webben blijft een nuttige aanvulling, vooral voor kleine hagen of geïsoleerde buxussen. Een krachtige waterstraal gericht op het hart van de struik kan een deel van de rupsen losmaken, die men vervolgens van de grond kan oprapen.
Onderhoudssnoei na een zware aanval helpt de buxus om weer op te bloeien, op voorwaarde dat men het groenafval niet in de open lucht verbrandt (praktijk verboden voor particulieren). Besmette resten moeten in zakken worden verpakt en afgevoerd met het groenafval of naar de stortplaats.
De seizoensgebonden opvolging is gebaseerd op een eenvoudige kalender:
- Begin van de lente: inspecteer het hart van de buxussen op zoek naar kleine overwinterende rupsen en resterende webben.
- In de zomer: houd de tweede generatie in de gaten, vaak de meest destructieve, en behandel met Bt zodra de jonge larven verschijnen.
- In de herfst: een derde generatie kan uitkomen als de temperaturen mild blijven, wat een laatste inspectieronde rechtvaardigt.
De regelmaat van de controle is belangrijker dan de kracht van het gebruikte product. Een buxus die om de twee weken tussen april en oktober wordt geïnspecteerd, heeft veel betere overlevingskansen dan een struik die slechts één keer in een noodsituatie na volledige defoliatie wordt behandeld. Het opmerken van de rupsen voordat ze meer dan een centimeter groot zijn bepaalt de effectiviteit van alle beschikbare behandelingen.
